اختلالات سامانه جامع تجارت (NTSW) به عنوان گلوگاه اصلی، منجر به تاخیر در ترخیص شده و ممکن است واردات بسیاری از خودروهایی که قرار بود تا پایان سال تحویل مشتریان شود را به سال 1405 موکول کند، که این امر هزینههای اضافی برای مشتریان به همراه خواهد داشت.
مراحل واردات و نقاط بحرانی
فرآیند واردات خودرو از مراحل متعددی تشکیل شده که هر کدام با ریسکها و چالشهای خاص خود همراه است. ابتدا ثبت سفارش انجام میشود، که نیازمند تامین ارز از منابع شرکتها یا سایر کانالهاست. پس از خرید خودرو، کالا به گمرک دریایی وارد شده و سپس به گمرک مقصد حمل میشود. در این مرحله، سیستم بارفراوران باید PMOB (مجوز حمل و ترخیص) صادر کند و قبض انبار دریافت شود.
پس از آن، اظهار کالا در سامانه NTSW صورت میگیرد، که نقطه کلیدی است. اگر اظهار کالا تا پایان سال انجام نشود، محاسبات بر اساس نرخ ETS سال جدید (حدود 123 هزار تومان) انجام خواهد شد، که مجموعا افزایش 63 درصدی هزینهها را به دنبال دارد. پس از اظهار، مجوزهای استاندارد، محیط زیست و خدمات اخذ شده و با دریافت کد ساتا و پرداخت مالیات و عوارض گمرکی، ترخیص نهایی انجام میشود.
با این وجود، فعالان حوزه واردات گزارش میدهند که سامانه NTSW در ماههای اخیر با اختلالات شدید مواجه بوده و این مشکلات در ماه پایانی سال به اوج رسیده است.
پیگیریهای رسانهای نشان میدهد که این اختلالات مانع از اظهار کالا و ترخیص شده و مشتریان را از دریافت خودرو پیش از پایان سال محروم کرده است.
ریسکهای بینالمللی و چالشهای خارجی
واردات خودرو نه تنها با موانع داخلی، بلکه با تنشهای بینالمللی نیز دست به گریبان است. تامین ارز در شرایط حساس اقتصادی، انتقال ارز با ریسکهای بالا و تامین خودرو تحت تاثیر محدودیتهای جهانی، از جمله مشکلات اصلی هستند. حمل خودروها نیز با پذیرش مسئولیت مستقیم توسط شرکتها انجام میشود، جایی که پوشش بیمهای موثر وجود ندارد و هر حادثهای بار مالی سنگینی بر دوش واردکنندگان میگذارد.
این ریسکها در حالی افزایش یافته که شرکتهای واردکننده با حاشیه سود حدود 15 درصد بر اساس ارزش CIF فعالیت میکنند، اما فشارهای خارجی آنها را در موقعیت آسیبپذیری قرار داده است.
موانع داخلی و نقش سامانهها
پس از ورود خودروها به کشور، چالشهای داخلی آغاز میشود. سیستم بارفراوران اغلب قطع یا ناکارآمد است و دریافت قبض انبار را دشوار میکند. اما اصلیترین مشکل، سامانه NTSW است که هم برای ثبت سفارش و هم مراحل گمرکی استفاده میشود. در سالهای اخیر، پدیده تکراری اختلال سامانهها در ماه اسفند بدون اعلام رسمی، فرآیندها را متوقف کرده و هیچ پاسخ روشنی از سوی مسئولان ارائه نشده است.
در ده روز اخیر، اظهار کالا در سامانه جدید با اختلال جدی مواجه بوده و حتی خودروهای اظهارشده در ترخیص مشکل دارند. این وضعیت، مسئولیت کامل را بر دوش شرکتها میاندازد و منجر به تعهدات معوق و نارضایتی مشتریان میشود. علاوه بر این، بلاتکلیفی هشتماهه در تعیین تعرفه خودرو توسط وزارت صمت و اختلافات بانکی بین بانک شهر و بانک مرکزی – که تنها پس از دو ماه پیگیری و مکاتبه وزیر با معاون اول رئیسجمهور حل شد – بر مشکلات افزوده است.
تاثیر بر مشتریان و واردکنندگان
این چالشها نه تنها واردکنندگان را با زیان مالی مواجه میکند، بلکه مشتریان را نیز تحت تاثیر قرار میدهد. تاخیر در تحویل خودروها، نارضایتی گسترده ایجاد کرده و اگر ترخیص به سال جدید موکول شود، مشتریان ملزم به پرداخت هزینههای بیشتر خواهند بود. بخش خصوصی، که در خط مقدم تامین خودرو ایستاده، انتظار دارد دستگاههای مسئول با شفافیت و ثبات، از تکرار این مشکلات جلوگیری کنند.
ضرورت پیگیری و اصلاح
در شرایطی که واردات خودرو نقش کلیدی در تامین نیاز بازار دارد، ادامه اختلالات سامانهای و عدم پاسخگویی مسئولان، تهدیدی جدی برای این بخش است. فعالان اقتصادی تاکید دارند که وزارت صمت باید در ماه پایانی سال، پاسخگوی بخش خصوصی باشد و فرآیندها را تسهیل کند. تا چه زمانی این مسائل بدون پاسخ روشن باقی خواهد ماند؟
کارشناسان معتقدند که اصلاح سریع سامانه NTSW و ایجاد ثبات در بروکراسی، میتواند از بحرانهای آتی جلوگیری کند و بازار خودروهای وارداتی را به تعادل برساند.
پیشنهاد می شود مسئولان با وجود گذشت چندین ماه که عملا واردات خودرو با چالش جدی مواجه بوده در این ماه پایانی سال، رویه سالهای گذشته را تکرار نکنند و با همت بیشتری اجازه دهند تا روند سامانهای بهتر شود و این اختلالات چالشزا، بدون رویه پیگیری رفع اشکال شود و خطا را کاهش دهند.
